Ngày 16/10, Hội Mỹ thuật TP.HCM phối hợp với họa sĩ, Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới Đặng Ái Việt khai mạc triển lãm ký họa và tranh chân dung Mẹ Việt Nam Anh hùng với chủ đề “Hành trình tìm Mẹ”. 

Tham dự sự kiện có nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết cùng các đại biểu, văn nghệ sĩ.

Triển lãm diễn ra từ ngày 16 đến 26/10 tại Không gian Nghệ thuật Đương đại – Cơ sở II Hội Mỹ thuật TP.HCM, số 1 Einstein, phường Thủ Đức, TP.HCM.

Đây là hoạt động hướng tới kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (20/10/1930 – 20/10/2026) và 16 năm Ngày Phụ nữ Việt Nam (20/10/2010 – 20/10/2026).

Những chân dung lưu giữ ký ức lịch sử

Tại triển lãm, công chúng được thưởng lãm 153 tác phẩm, gồm 100 bức ký họa chân dung Mẹ Việt Nam Anh hùng bằng màu nước được thực hiện từ năm 2024, 5 bức tranh sơn dầu và 48 bản in sao từ bộ sưu tập gần 3.000 chân dung các Mẹ mà họa sĩ Đặng Ái Việt đã trao tặng Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam năm 2024.

Trong số các tác phẩm trưng bày, bức tranh sơn dầu chân dung Mẹ Việt Nam Anh hùng Tạ Thị Hiệp là điểm nhấn đáng chú ý.

Mẹ có tên đầy đủ là Tạ Thị Huấn, bí danh Tư Hiệp, 93 tuổi, nguyên Tỉnh ủy viên, nguyên Hội trưởng Hội Phụ nữ giải phóng tỉnh Bến Tre giai đoạn 1972–1974.

Ba người con của Mẹ đã hy sinh trong sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Đây là tác phẩm thứ 1.000 trong hành trình sáng tác chân dung Mẹ Việt Nam Anh hùng của họa sĩ Đặng Ái Việt, được công bố vào tháng 3/2013.

Bức tranh không chỉ ghi lại diện mạo một người mẹ có nhiều cống hiến, mất mát trong chiến tranh mà còn gợi nhắc sự hy sinh của những gia đình đã dành những gì quý giá nhất cho độc lập, tự do của dân tộc.

Theo họa sĩ – Tiến sĩ Đoàn Minh Ngọc, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Mỹ thuật TP.HCM, Trưởng khoa Lý luận và Sư phạm Mỹ thuật, Trường Đại học Mỹ thuật TP.HCM, hành trình của họa sĩ Đặng Ái Việt ở độ tuổi gần 80 là việc làm đặc biệt ý nghĩa và đáng khâm phục.

Từ năm 2010 đến nay, nữ họa sĩ dành thời gian, công sức và tâm huyết đi qua nhiều vùng miền để trực tiếp ký họa chân dung các Mẹ. Theo Tiến sĩ Đoàn Minh Ngọc, ngay cả với những họa sĩ trẻ, thực hiện được một phần nhỏ hành trình ấy cũng không dễ dàng.

Việc bà vẫn bền bỉ sáng tác ở tuổi gần 80 thể hiện tình yêu nghệ thuật và lòng tri ân sâu sắc.

Những bức chân dung vì thế không dừng lại ở việc tái hiện diện mạo nhân vật.

Qua từng nét vẽ, dấu vết thời gian, vẻ đẹp nhân hậu và sự hy sinh của các Mẹ được lưu giữ, trở thành những tư liệu giàu ý nghĩa đối với các thế hệ hôm nay và mai sau.

Tiến sĩ Đoàn Minh Ngọc cũng cho rằng, triển lãm diễn ra trong thời điểm TP.HCM và cả nước triển khai nhiều hoạt động tri ân, quy tập hài cốt liệt sĩ, qua đó góp phần bồi đắp lòng biết ơn đối với các Anh hùng liệt sĩ, đặc biệt là những Mẹ Việt Nam Anh hùng. Ông đánh giá họa sĩ Đặng Ái Việt là người duy nhất đến nay kiên trì và hoàn thành sứ mệnh cao cả này đối với các Mẹ trên mọi miền Tổ quốc.

“Hành trình tìm Mẹ” – hành trình trả nợ ân tình

Chia sẻ tại triển lãm, họa sĩ Đặng Ái Việt cho biết 100 bức ký họa mới được thực hiện từ năm 2024, sau sự kiện “Tâm họa tri ân” nhân kỷ niệm 77 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ (27/7/1947 – 27/7/2024).

Sự kiện này do Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam phối hợp với Tổ chức “Trái tim người lính”, Câu lạc bộ “Mãi mãi tuổi 20” và Câu lạc bộ Phụ nữ với Di sản tổ chức.

Các chân dung trong bộ tranh mới khắc họa những Mẹ Việt Nam Anh hùng từ Thanh Hóa trở vào các tỉnh, thành phía Nam.

Đó là những người mẹ từng tiễn chồng, tiễn con ra trận, chịu đựng mất mát và đau thương để góp phần làm nên thắng lợi của sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, tự do, mang lại hòa bình, hạnh phúc cho nhân dân.

Với nữ họa sĩ, tiếp tục vẽ chân dung các Mẹ cũng là cách thực hiện lý tưởng sống, cống hiến cho Tổ quốc.

Bà quan niệm mỗi người họa sĩ phải sáng tạo bằng kỹ năng, cảm nhận thị giác và nhịp đập của trái tim mình; không ai có thể vẽ thay người khác.

Dẫu vậy, trên hành trình ấy, bà luôn nhận được sự đồng cảm, sẻ chia của những người cùng chung lòng tri ân.

“Hành trình tìm Mẹ” là triển lãm lần thứ 7 do họa sĩ Đặng Ái Việt phối hợp với các đơn vị tổ chức, thuộc công trình mỹ thuật “Hành trình nét thời gian”.

Công trình gồm ba đề tài về các nhân chứng lịch sử: “Chân dung Mẹ Việt Nam Anh hùng”, “Chân dung đồng đội” và “Chung chiến hào”.

Đằng sau dự án mỹ thuật là mong muốn lưu giữ chân dung những người mẹ và các Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân – những nhân chứng sống của một giai đoạn lịch sử hào hùng nhưng cũng đầy bi tráng.

Với họa sĩ, đây còn là cuộc chạy đua với thời gian, bởi những nhân chứng ấy ngày càng cao tuổi, trong khi ký ức và câu chuyện của họ cần được gìn giữ cho thế hệ sau.

Chia sẻ về ý nghĩa của hành trình, họa sĩ Đặng Ái Việt xúc động nhắc lại những trải nghiệm trong các chuyến đi.

Có những lần, khi ký họa, các Mẹ nhầm bà là con mình trong ký ức. Có khi, chỉ một bữa cơm cùng Mẹ, một lần nắm bàn tay đã dần vơi hơi ấm, cũng khiến bà cảm nhận sâu sắc tình thân và sự gắn bó giữa những con người cùng chung ký ức chiến tranh.

Bà kể, có những Mẹ qua đời sau khi được bà vẽ chân dung. Với bà, việc hoàn thành bức tranh cũng là cách để các Mẹ yên lòng, bởi bà luôn xem mình là đồng đội của những người con đã hy sinh.

Nhiều gia đình có con là liệt sĩ vẫn thường liên lạc, coi nữ họa sĩ như một thành viên trong nhà. Những tình cảm ấy trở thành nguồn động viên để bà tiếp tục lên đường, đồng thời cũng khiến bà luôn ghi nhớ sự giúp đỡ, đùm bọc của bạn bè và người dân trên những chặng đường đã qua.

Họa sĩ Đặng Ái Việt chia sẻ, khi vẽ hơn 3.000 chân dung Mẹ Việt Nam Anh hùng, bà cảm thấy mình được hòa vào ký ức của một cuộc chiến tranh mà dân tộc Việt Nam đã kiên cường vượt qua mưa bom, bão đạn.

Những hy sinh ấy góp phần làm nên một đất nước thống nhất, đang tiếp tục xây dựng tương lai và khẳng định vị thế trên trường quốc tế.

Với bà, “Hành trình tìm Mẹ” là hành trình trả nợ ân tình đối với những người đã hy sinh vì đất nước, nhưng cũng là hành trình nhận lại những tình cảm sâu nặng của đồng đội, gia đình các liệt sĩ và người dân trên khắp mọi miền.

Hơn 200.000km để lưu giữ chân dung các Mẹ

Họa sĩ Đặng Ái Việt sinh năm 1948 tại Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang. Tiếp nối truyền thống yêu nước của gia đình, năm 15 tuổi, bà xung phong ra chiến trường. Ngày 26/3/1969, bà đứng vào hàng ngũ Đảng Cộng sản Việt Nam.

Sau ngày đất nước thống nhất, dù trở thành giảng viên Trường Đại học Mỹ thuật TP.HCM, bà vẫn luôn trăn trở về việc tri ân các Mẹ Việt Nam Anh hùng bằng chính nghề nghiệp của mình.

Ngày 19/2/2010, khi 62 tuổi, với tâm niệm “Trả nợ đời – nợ nghiệp – nợ cố nhân”, bà bắt đầu thực hiện “Hành trình nét thời gian”. Một mình trên chiếc xe Chaly, bà đi qua nhiều tỉnh, thành, đến cả những vùng sâu, vùng xa để trực tiếp ký họa chân dung các Mẹ.

Đến năm 2015, bà tiếp tục triển khai dự án “Chân dung đồng đội”, ghi lại hình ảnh các Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Cùng với đề tài chân dung Mẹ Việt Nam Anh hùng và “Chung chiến hào”, dự án góp phần hình thành một công trình mỹ thuật có giá trị lưu giữ ký ức lịch sử bằng hình ảnh.

Sau 16 năm, với 7 lần ra Bắc, 5 lần thay phương tiện xe máy và hành trình hơn 200.000km, họa sĩ Đặng Ái Việt đã vẽ hơn 3.600 chân dung Mẹ Việt Nam Anh hùng cùng hơn 310 chân dung Anh hùng Lực lượng vũ trang.

Gần 3.000 bức chân dung các Mẹ được trao tặng Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam; nhiều tác phẩm khác được lưu giữ tại các bảo tàng ở TP.HCM và Bảo tàng Lực lượng vũ trang miền Đông Nam Bộ.

Năm 2021, bà được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. 

Năm 2025, website chandungme.vn được ra mắt, số hóa hơn 3.000 chân dung Mẹ Việt Nam Anh hùng do bà sáng tác, tạo thêm một kênh lưu giữ tư liệu và phục vụ giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Từ những chuyến đi bền bỉ đến các tác phẩm được lưu giữ qua nhiều hình thức, hành trình của họa sĩ Đặng Ái Việt cho thấy nghệ thuật có thể trở thành nhịp cầu nối ký ức cá nhân với lịch sử dân tộc.

Mỗi chân dung là một lời nhắc về sự hy sinh của những người mẹ Việt Nam, đồng thời góp phần nuôi dưỡng đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” trong đời sống hôm nay.